Ścinawa historia

Pierwsze wzmianki o Ścinawie pochodzą z 1202 roku i dotyczą wsi należącej wówczas do klasztoru w Trzebnicy. Pomiędzy 1248 a 1259 rokiem, dzięki nadaniu księcia głogowskiego Konrada I, Ścinawa uzyskała prawa miejskie. W dziejach miasta szczególne miejsce zajmuje okres, gdy była stolicą samodzielnego księstwa piastowskiego, rządzonego przez Jana ścinawskiego, który tytułował się „dziedzicem Królestwa Polskiego”.

Ścinawa nie miała jednak łatwej historii — była wielokrotnie niszczona. W 1310 roku księstwo głogowskie rozpadło się na cztery dzielnice: głogowską, żagańską, oleśnicką i ścinawską. W 1343 roku Kazimierz Wielki, walcząc z Luksemburgami o Wschowę, zdobył Ścinawę i nakazał spalić miasto oraz zburzyć jego mury. Na przestrzeni wieków zmieniała się także przynależność Ścinawy – początkowo zarządzali nią książęta oleśniccy, którzy utrzymywali władzę przez kilka stuleci aż do wygaśnięcia swojej linii. Od 1492 roku miasto przeszło w ręce Korony Czeskiej.

Katastrofalne skutki dla rozwoju Ścinawy przyniosła wojna trzydziestoletnia. Miasto zostało niemal całkowicie zniszczone. 11 października 1633 roku pod Ścinawą doszło do bitwy: wojska cesarskie pod dowództwem Albrechta von Wallensteina rozgromiły siły szwedzkie pod wodzą von Thurna, zdobywając m.in. cały obóz i 16 dział. W XVIII wieku Ścinawę splądrowali Szwedzi, a w latach 1740–1742 miasto znalazło się pod panowaniem Prus. Z czasem Ścinawa utraciła swoje dawne znaczenie, stając się niewielkim ośrodkiem znanym głównie z jarmarków. W 1834 roku wielki pożar strawił dużą część zabudowy, ponownie zatrzymując rozwój miasta.

Gospodarczy renesans Ścinawy nastąpił dopiero pod koniec XIX wieku. Świadczy o tym fakt, że do 1932 roku miasto było stolicą odrębnego powiatu, obejmującego m.in. Rudną i Chobienię — miejscowości z prawami miejskimi. Kluczowe znaczenie miało doprowadzenie kolei: w 1874 roku otwarto linię Wrocław–Głogów, a w 1898 roku trasę Rawicz–Legnica. Ścinawa zyskała także bezpośrednie połączenie kolejowe z Lesznem przez Krzelów i Górę Śląską, jednak po 1919 roku, w związku z powstaniem wielkopolskim, zniszczeniem mostu na Kopanicy oraz nową granicą polsko-niemiecką, linia kończyła się w Górze. Znaczenie zyskał również port rzeczny na Odrze. W Ścinawie działały wówczas cukrownia, cegielnia, odlewnia żelaza, fabryka mydła i browar.

Ślad historii: czołg T-34 w Ścinawie

(Do 2018 roku stał na Rynku, obecnie znajduje się na parkingu nad Odrą.)

Katastrofalny w skutkach dla miasta był czas II wojny światowej. Pod koniec konfliktu Ścinawa została zamieniona w niemiecką twierdzę, stanowiącą ważny punkt oporu na Dolnym Śląsku. Na przedmieściach wybudowano ponad 60 betonowych schronów. Miasta broniła liczna armia, w tym żołnierze ze Szkoły Podoficerskiej w Jaworze, dysponujący ponad 30 czołgami i dużą ilością artylerii. Po ciężkich walkach, 31 stycznia 1945 roku, Ścinawę zdobyły wojska radzieckie. Jednym z symboli tych wydarzeń jest czołg T-34, który według tradycji jako pierwszy sforsował Odrę. Walki doprowadziły do zniszczenia około 75% zabudowy miasta — zniknęły zabytkowe kamienice, ratusz, klasztor bonifratrów, zamek oraz wiele budynków użyteczności publicznej.

Więcej informacji: Bitwa o Ścinawę

Po wojnie, w 1946 roku, Ścinawa została włączona do nowo utworzonego województwa wrocławskiego, a niemieckojęzyczni mieszkańcy zostali wysiedleni. W kolejnych dekadach miasto było stopniowo odbudowywane i rozbudowywane. W latach 60. XX wieku wzniesiono nowy ratusz oraz nową pierzeję rynkową w stylistyce socjalistycznej. Pomimo tych zmian, w centrum miasta do dziś widać puste place po dawnych budowlach. Powstały nowe osiedla mieszkaniowe, ośrodek zdrowia i liczne zakłady pracy. W latach 1945–1975 Ścinawa przynależała do województwa wrocławskiego, od 1975 do 1998 roku do województwa legnickiego, a od 1998 roku znajduje się w powiecie lubińskim, w granicach województwa dolnośląskiego.